Kennis nodig voor redden van dieren

Hoe red je grote huisdieren die in nood zijn? Harko Kwakernaat uit Krommenie kan dat precies vertellen: hij is erin gespecialiseerd.

Dit artikel is gepubliceerd in vakblad Veehouder en Veearts.

Een paard dat tot zijn buik is weggezakt in drijfzand, een koe die te water is geraakt, brand in een manege, kalveren die door de roosters zijn gezakt, brand in een ligboxenstal – het zijn slechts enkele voorvallen waarbij dieren in nood zijn en moeten worden gered. Meestal wordt bij deze incidenten de brandweer om hulp gevraagd. Specialistische kennis over het redden van grote huisdieren was er echter lange tijd niet. Harko Kwakernaat bracht daar verandering in. Kwakernaat was 41 jaar lang zelf brandweerman: beroepsbrandweerman in Amsterdam en later vrijwilliger in de Zaanstreek. Ook hij en zijn collega’s rukten uit als dieren, groot en klein, in nood waren. 25 jaar geleden volgde Kwakernaat een cursus aan de faculteit Diergeneeskunde in Utrecht over het redden van grote huisdieren. Als dierenliefhebber verdiepte hij zich steeds verder in het onderwerp. Hij werd specialist op het gebied van het redden van paarden, rundvee, schapen en geiten en geeft nu alweer jaren trainingen aan brandweerkorpsen, maar ook aan dierenartsen en de bereden politie. Een cursus over het redden van grote dieren is tegenwoordig een verplicht onderdeel van de brandweeropleiding.

Kwakernaat onderscheidt binnen zijn trainingen drie soorten incidenten:

  1. waterincidenten (bijvoorbeeld een dier dat niet meer uit de sloot kan komen),
  2. hulpverlening (bijvoorbeeld beknelling tussen de spijlen van een hek, in wildroosters, in gekantelde trailers) en
  3. brandincidenten.

Elk soort incident vraagt om een specifieke benadering. “Dieren redden is een apart vak. Er is inhoudelijke kennis voor nodig en de juiste hulpmiddelen. Toch is de oplossing vaak simpel; het woordje simpel gebruik ik heel vaak”, zegt Kwakernaat. Volgens hem kunnen veehouders incidenten soms zelf oplossen. “Burgers bellen vaak meteen de brandweer als ze een koe in de sloot zien, maar een veehouder weet meestal zelf wel hoe hij dat dier moet redden. De brandweer kan daarom het best eerst contact opnemen met de eigenaar van het dier en vragen of die hulp nodig heeft. Mocht dat toch het geval zijn, dan kan de veehouder de brandweer meteen informeren over de situatie en veiligheid. Loopt er bijvoorbeeld een stier tussen de koeien?”

Stappenplan

Kwakernaat leert zijn cursisten een stappenplan te gebruiken bij het redden van grote huisdieren. In het stappenplan staat eigen veiligheid bovenaan. “Veiligheid is nummer één bij het redden van grote huisdieren”, zegt Kwakernaat. “Zo moet je van tevoren weten of er een vluchtweg is voor jezelf. Probeer erachter te komen of er stieren of hengsten in de stal of wei lopen die je wilt betreden. En blijf uit het kickingzonegebied (benen/poten en hoofd/kop) van paarden en koeien: een paard die met zijn benen slaat of een koe met haar kop kan levensgevaarlijk letsel veroorzaken.”

Stap twee is stabiliseren. Bij een brand in een ligboxenstal kan het bijvoorbeeld gaan om het openzetten van de deuren, zodat de koeien weg kunnen. Al kan het heel moeilijk zijn om koeien uit de stal te drijven als ze nooit buiten komen. “Ze durven hun ‘veilige’ stal dan niet te verlaten.” Het enige wat je dan kunt doen is alles opengooien zodat de rook weg kan. Bij brand in een paardenstal is het een ander verhaal. “Dan moet gebruik worden gemaakt van het estafettesysteem: paard voor paard wordt uit de stal gehaald en naar een opvangplek gebracht; anders wordt het een puinhoop.”
Na het stabiliseren kan er een plan worden gemaakt: dat is stap 3. Denk na over de situatie – wat moet er gebeuren om de dieren te redden en wat is daarvoor nodig: welke technieken, hulpmiddelen en mensen? Moet er bijvoorbeeld een dierenarts bij komen om een dier te verdoven? Die zal niet vanzelf komen en moet door iemand worden gebeld; indien nodig kan de dierenarts door de politie worden begeleid om  zo snel mogelijk ter plaatse te kunnen zijn. Kwakernaat: “Houd rekening met een gemiddelde aanrijtijd van de dierenarts van een halfuur tot een uur.”

Stap 4 is nazorg als de dieren eenmaal zijn gered. Ook daarbij moet eigen veiligheid voorop staan. “Kom ook dan niet in het kickingzonegebied van het dier. Het dier is in paniek. Mensen zien vaak geen gevaar. Maar ze kruipen soms door het oog van de naald.”

Informatie verzamelen

Volgens Kwakernaat is het voor het vlot kunnen redden van dieren belangrijk om vooraf informatie te hebben over bedrijven. Voor brandweerkorpsen betekent dat dat ze veehouderijen en maneges in hun werkgebied in beeld hebben en er af en toe op bezoek gaan om de situatie in ogenschouw te nemen. “Brandweerkorpsen moeten bewust zijn wat er op deze bedrijven gebeurt. Veel informatie kan de brandweer er zelf halen, bijvoorbeeld over hoe ze in een noodsituatie de deuren kunnen openen, hoeveel dieren er worden gehouden, of de stal is ingedeeld in compartimenten. Door over deze informatie te beschikken, kunnen reddingsacties sneller en beter verlopen.”

Hulpmaterialen

Voor het redden van grote huisdieren is het ook van belang dat je weet hoe dieren in elkaar zitten. Met mechanische krachten, bijvoorbeeld een trekker of kraan, kun je een dier letterlijk stuk trekken. Per diersoort zijn er ook verschillen. Zo zijn de nekbespiering en -wervels van een koe anders dan die van een paard; een koe kun je makkelijker aan zijn kop/hals trekken dan een paard aan zijn hoofd/hals.

Bij reddingsacties is het ook belangrijk dat de juiste hulpmiddelen beschikbaar zijn. Kwakernaat heeft een ‘Rescue-kist’ samengesteld met hulpmiddelen om een paard of koe uit het water te redden, uit een beknelde situatie te slepen/bevrijden of te evacueren bij brand. Kwakernaat vindt dat brandweerkorpsen, dierenartsenpraktijken, de bereden politie en misschien ook wel veehouders een Rescue-kist/hulpmiddelen in huis horen te hebben én moeten weten hoe ze de materialen kunnen gebruiken. Bij een dier dat te water is geraakt is het niet een kwestie van een touw om de nek gooien en trekken maar. Ook het trekken aan de benen/poten van een paard of koe vraagt om kennis. Zo mag je in een touw om aan de poten/benen te trekken geen knoop gebruiken, omdat je die niet snel genoeg los kunt krijgen nadat het dier is gered.

Bij het hijsen van een paard met twee singels is het belangrijk om óók een borsttuigje te gebruiken, want anders valt het dier eruit. Voor het hijsen van dieren is er ook een hijsbroek. “Het omdoen van de hijsbroek is even een trucje. Dat oefen ik ook met mijn cursisten.”

Bewust van wat je doet

Kwakernaat is blij met de belangstelling bij brandweer, bereden politie en dierenartsen voor het redden van grote huisdieren. “Het gaat erom dat je bewust bent van wat je doet. En dat je weet dat je te maken hebt met heel sterke dieren die in paniek zijn en niet meewerken. Gelukkig weten ze niet dat ze zo sterk zijn en zijn ze afhankelijk van mensen.”

Deel dit bericht via:
Facebook Twitter LinkedIn Email
Door: Jasper Lentz
Mis geen artikel. Ontvang de tweewekelijkse nieuwsbrief.
E-mail: