Voor- en nadelen van geboortemelders

Geboortemelders stellen ons in staat om bij het veulenen of afkalven aanwezig te zijn. We kennen inmiddels vele verschillende types geboortemelders in allerhande uitvoeringen. In de praktijk worden ze vooral toegepast bij paarden, maar ook wel bij runderen (zoogkoeien).

Door Maurits Bosgoed, dierenarts bij DAP Vaassen. Gepubliceerd in vakblad Veehouder en Veearts.

Paarden hebben een lange draagtijd en daardoor bestaat er ook een grote variatie in het moment dat het veulen geboren wordt. Bij andere diersoorten, zoals bij schapen, kan je ervan uitgaan dat het lam binnen een periode van 5 dagen met 80 procent zekerheid geboren gaat worden. Ook worden de ooi en koe een paar uur voor de geboorte duidelijk heel onrustig en is hun bevalling dus vrij makkelijk te voorspellen.

Bij paarden geldt dit allemaal veel minder. Een periode van twee maanden (320-365 dagen) is de merrie eigenlijk uitgeteld en kort voor de geboorte is er aan veel merries vaak nog helemaal niks te zien, of is er geen verandering ten opzichte van de dagen ervoor. Dan gaat de geboorte zelf ook nog eens razendsnel vergeleken met die van andere door ons gehouden dieren. Nog even kijken in de stal en een slapende merrie zien staan, en een half uur later op de camera het veulen er al naast zien liggen, is geen uitzondering.

Om deze redenen en omdat er een jaar gewacht wordt op een kostbaar veulen, maakt de wens om technieken te gaan gebruiken die ons waarschuwen dat de geboorte is begonnen, of liever nog, op het punt staat te beginnen, groot. De indeling van de systemen is gemaakt op basis van de verschillende eigenschappen die de geboorte met zich meebrengt.

Alarm door het liggen

De meeste alarmen zijn gebaseerd op het gevolg van bewegingen die de merrie maakt doordat ze persweeën krijgt. Een merrie gaat in de meeste gevallen plat op de zij liggen bij het persen. Als ze daarna weer gaat staan, zal ze ook vlot weer gaan liggen. Een sensor die dit liggen registreert en zelfs onderscheid kan maken tussen rustig liggen en het liggend persen, geeft dit door aan het systeem zodat de eigenaar wordt gewaarschuwd met een alarm, al dan niet op de telefoon. Er bestaan systemen die als een singel om het lijf kunnen worden gedaan, of gemonteerd aan het halster.

Zweetband

Zweetbanden waren een van de eerste alarmen. Daarmee wordt gebruik gemaakt van het zweten van de merrie vlak voor de bevalling. Maar paarden zweten ook weleens op andere tijdstippen en lang niet altijd vlak voor de geboorte. Veel valse alarmen, dus, en kans om de geboorte te missen.

Magneetjes

Een andere methode registreert dat er een spreiding van de vulvalippen plaatsvindt. Technieken met magneetjes die aan beide vulvalippen worden bevestigd, registreren een spreiding van de vulva als de waterblaas of het veulen erlangs komt.

Sensor in de vulva

Het nadeel van bovengenoemde systemen is dat er vrij vaak valse alarmen zijn en dat het alarm pas afgaat als er flink geperst wordt. En bij de technieken van de vulva, pas als de waterblaas eruit komt. Dit betekent dat als het alarm afgaat, je in een hoog tempo (van je slaapkamer) naar de stal moet rennen om, als de geboorte voorspoedig gaat, het veulen nog net geboren te zien worden.

Een ander nadeel is dat bij bepaalde verkeerde liggingen, de uitdrijffase niet eens begint en de merrie vrij rustig blijft. Het alarm zal niet waarschuwen en ook bij het kijken naar de merrie zal er weinig opvallen. Vaak wordt het pas ontdekt als de baarmoeder strak om het (al dode) veulen zit en het reponeren veel moeilijker is. Pas als de merrie niet blijkt te eten of zelfs ziek wordt is er afwijkend gedrag te zien.

Zuurgraad van de melk

Uit onderzoek blijkt dat de bepaling van de zuurgraad van de melk de meest betrouwbare parameter is om de geboorte te voorspellen. Bij een daling van de pH onder 7, zal het veulen binnen 24 uur geboren worden. Het is alleen niet ideaal (en niet altijd veilig) de merrie steeds te moeten melken. Ook is het logistiek niet haalbaar de melk steeds te meten. Er bestaan testsetjes voor het meten, maar (nog) geen systeem die zelf meet en automatisch een signaal geeft bij een verandering.

Temperatuurdaling

Een systeem dat bovengenoemde nadelen niet heeft en een zeer grote betrouwbaarheid heeft, is gebaseerd is op de verandering van de lichaamstemperatuur van de merrie in de uren voor de geboorte.

Gedurende de dag vinden er normale lichaamstemperatuurschommelingen plaats die worden veroorzaakt door verschillende activiteiten. Grazen, slapen en bijvoorbeeld draven hebben allemaal hun eigen temperatuur. Vlak voor het veulenen (enkele uren tot een half uur) daalt de temperatuur van de merrie. Dit is een daling van de temperatuur ten opzichte van die in de uren hiervoor, maar ook vergeleken met de temperatuur die de merrie normaal op dit tijdstip heeft. Er bestaat een systeem dat deze temperatuurdaling weet te registreren en het herkent als een naderende bevalling.

De sensor en de zender

Om de temperatuur te meten zit er in de vulva een sonde ter grootte van een potlood die communiceert met een zender. Om deze zender en de sonde op hun plaats te houden, is er een tuig nodig. Als dat goed zit, heeft de merrie er geen last van. Toch is het even een kwestie van leren op welke manier het tuig het best zit. Zit dit bij de sonde te los, dan komt de thermometer buiten de vulva. Zit dit te strak, dan kunnen de koortjes door druk schaafwondjes creëren.

De software

De sensor doet om de 5 minuten een meting die via een radiozendertje op de schoft naar de computer wordt verzonden. Deze meting heeft een nauwkeurigheid van 0,1 graden. Wanneer er sprake is van een daling van meer dan 0,4 graden, óf als de temperatuur onder 36,0 graden komt, gaat het alarm af. Dit laatste is natuurlijk het geval als de sonde uit de schede is geraakt. Verder zal het alarm afgaan als er langer dan een kwartier geen meting is doorgekomen en als de temperatuur juist 0,8 graden gestegen is.

In de meeste gevallen zal het alarm enkele uren van tevoren al afgaan en heb je dus ruim de tijd om naar de merrie toe te gaan. Als nadeel kan genoemd worden dat als je er nog geen ervaring mee hebt, het een behoorlijk ingewikkeld tuig is om op de juiste manier aan te brengen en er soms wat irritatie bij de schede kan ontstaan. Toch hebben de merries, als het tuig eenmaal goed zit, er eigenlijk weinig hinder van en kan het wekenlang ongestoord blijven zitten.

Tijdens het schrijven van dit stuk is dit van oorsprong Belgische systeem door een nieuwe investeerder overgenomen en is het onzeker in wat voor vorm het weer op de markt wordt gezet.

Deel dit bericht via:
Facebook Twitter LinkedIn Email
Door: Jasper Lentz
Mis geen artikel. Ontvang de tweewekelijkse nieuwsbrief.
E-mail: